Εξελικτικά σουβενίρ στο σώμα μας

Σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του συναδέλφου Θάνου Καψάλη μπορείτε να διαβάσετε για κάποια «άχρηστα» σημεία στο ανθρώπινο σώμα, που όμως χρησίμευαν σε πρόγονούς μας, όπως και χρησιμεύουν σε άλλα παρακλάδια της εξέλιξης που έφτασαν να υπάρχουν μέχρι σήμερα (σημερινά είδη). Για κάποια από αυτά μάλιστα κάναμε συζήτηση σε κάποια τμήματα της Α’ Λυκείου πρόσφατα.  Μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο κάνοντας συνεχίζοντας παρακάτω ή κάνοντας κλικ εδώ, καθώς και να παρακολουθήσετε ένα πολύ ενδιαφέρον βιντεάκι με τα 10 άχρηστα μέρη του σώματός μας σήμερα.

Δαρβίνειο φύμα: Ας απαριθμήσουμε λοιπόν αυτά τα ενδιαφέροντα σουβενίρ που άφησε πίσω της η εξελικτική μας πορεία, ξεκινώντας, προς τιμήν του Κάρολου Δαρβίνου, από το Δαρβίνειο Φύμα.

Με τον όρο αυτόν ονομάζεται η προεξοχή που φέρει το πτερύγιο του αυτιού μας, στο πάνω τμήμα του, την οποία ανέφερε στην “Καταγωγή του Ανθρώπου”, ο Κάρολος Δαρβίνος.

Η προεξοχή αυτή συναντάται στους διάφορους ανθρώπινους πληθυσμούς σε ποσοστό που κυμαίνονται από το 10% (Ισπανοί) ως το 58% (Σουηδοί), διατηρείται ακόμη σε πολλά είδη πρωτευόντων, και εικάζεται ότι στους μακρινούς προγόνους μας, αύξανε την επιφάνεια συλλογής των ηχητικών κυμάτων. Φυσικά σήμερα δεν συναντάται στο σύνολο των ανθρώπων και η παρουσία της ή απουσία της, μάλλον δεν σχετίζεται με κάποιο προσαρμοστικό πλεονέκτημα ή μειονέκτημα.

Οι μύες του έξω αυτιού: Είναι οι 3 μύες του κεφαλιού μας που καταφύονται στο πτερύγιο του αυτιού. Κατά το παρελθόν είχαν την ικανότητα να στρέφουν το πτερύγιο του αυτιού προς την πηγή του ήχου, ώστε να συλλαμβάνονται καλύτερα τα ηχητικά κύματα. Η ικανότητα αυτή διατηρείται ακόμη σε πολλά ζώα (θυμηθείτε πως στρέφει τα αυτιά του ο σκύλος προς τις πηγές του ήχου). Στον άνθρωπο όμως, εξαιτίας του ότι είναι πλέον πολύ αδύναμοι, μόλις που επιτρέπουν (κι αυτό όχι σε όλους μας) μια μικρή κίνηση του αυτιού.

Πελματιαίος μυς: Είναι ένας μυς με μικρή γαστέρα και ένα μακρύ λεπτό τένοντα που απουσιάζει από το 7 με 20% των ανθρώπων. Η σημασία του στην κίνηση του ποδιού είναι αμελητέα και για το λόγο αυτό, άλλωστε αξιοποιείται συχνά από τους χειρουργούς, ως «ανταλλακτικό» για την αποκατάσταση τενόντων. Στα προγονικά είδη του ανθρώπου που είχαν περισσότερο ευκίνητα πόδια εξυπηρετούσε, όπως στους σύγχρονους χιμπατζήδες, τη δυνατότητα να συλλαμβάνουν με αυτά αντικείμενα ή να πιάνονται από τα κλαδιά των δένδρων.

Το αντανακλαστικό του λόξυγγα: Ο λόξυγγας είναι μια επαναλαμβανόμενη σύσπαση του διαφράγματος που παρατηρείται στον άνθρωπο, αλλά και σε άλλα θηλαστικά. Κατά τη διάρκειά του συσπάται αντανακλαστικά το διάφραγμα, ενώ κλείνει η γλωττίδα και οι φωνητικές χορδές με αποτέλεσμα την παραγωγή του χαρακτηριστικού «χικ» που τον συνοδεύει. Ο λόξυγγας πιστεύεται ότι αποτελεί ένα εξελικτικό απομεινάρι που μας το κληροδότησαν τα πρώτα αμφίβια που ήταν ικανά να εισπνέουν αέρα. Τα προγονικά αυτά είδη, όπως και οι σύγχρονοι γυρίνοι, διέθεταν τόσο βράγχια, όσο και πρωτόγονους πνεύμονες. Όταν λοιπόν βρίσκονταν στο νερό, έπρεπε να το ωθούν προς τα βράγχιά τους για να αναπνεύσουν, φροντίζοντας όμως να αποτρέπουν την είσοδό του στους πνεύμονες, με το κλείσιμο της γλωττίδας. Ένα από τα επιχειρήματα που ενισχύουν την ορθότητα αυτής της υπόθεσης είναι ότι η αύξηση της συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα στους μεν γυρίνους αναστέλλει τη βραγχιακή αναπνοή, ενώ στον άνθρωπο, το λόξυγγα…

Σκωληκοειδής απόφυση: Στα φυτοφάγα σπονδυλωτά εξακολουθεί να προσφέρει, (όπως και σε κάποιο φυτοφάγο πρόγονό μας), μεγαλύτερη εντερική επιφάνεια για τη πέψη της κυτταρίνης. Στον άνθρωπο όμως, έχει περιοριστεί σε έναν μικρό τυφλό σωλήνα, κοντά στο σημείο που το παχύ έντερο ενώνεται με το λεπτό. Ο σωλήνας αυτός, μας ενδιαφέρει κυρίως για τις συνέπειες της φλεγμονής του, παρά για την ανύπαρκτη συμμετοχή του στη διαδικασία της πέψης, όπως αποδεικνύει άλλωστε η απουσία σχετικών δυσλειτουργιών στους ανθρώπους που τον έχουν αφαιρέσει.

Παρά το ότι όμως υπάρχει συμφωνία για την απώλεια της πρωταρχικής σημασίας της στο ανθρώπινο έντερο, έχει διατυπωθεί η άποψη ότι συμμετέχει στην άμυνα του οργανισμού (με την παραγωγή ενεργών λεμφοκυττάρων) και ότι λειτουργεί ως δεξαμενή χρήσιμων μικροβίων για την αποκατάσταση της χλωρίδας του εντέρου, όποτε αυτή διαταραχτεί.

Κόκκυγας: Είναι το τελευταίο οστό της σπονδυλικής στήλης μας, αποτέλεσμα συνοστέωσης 3 ως 5 ατροφικών σπονδύλων. Την ονομασία του την οφείλει στο πυραμιδοειδές σχήμα του που θυμίζει το ράμφος του κούκκου (κόκκυξ).

Στον άνθρωπο αντιπροσωπεύει ό,τι απέμεινε από την ουρά των προγονικών μορφών μας, που τα σύγχρονα θηλαστικά την αξιοποιούν στη διατήρηση της ισορροπίας, τη σύλληψη αντικειμένων (μερικά πρωτεύοντα)  και ακόμη την επικοινωνία.  Προφανώς στον άνθρωπο έχει χάσει αυτή τη σημασία. Πιστεύεται όμως (αν και υπάρχουν και αντίθετες απόψεις) πως έχει κάποια σημασία με την παροχή επιφανειών για την πρόσφυση τενόντων των μυών της πυέλου.

Ορθωτήρας μυς της τρίχας: Βρίσκεται στη βάση του θυλάκου της τρίχας, αποτελείται από δέσμη λείων μυικών ινών και η σύσπασή του ελέγχεται από το παρασυμπαθητικό που τον διεγείρει όταν κάνει κρύο ή όταν βρισκόμαστε υπό το κράτος φόβου. Στους προγονικούς οργανισμούς συνέβαλε στη θερμομόνωση, καθώς οι ανυψωμένες τρίχες παγίδευαν τον αέρα που λειτουργούσε θερμομονωτικά και μεγέθυνε τον όγκο του ζώου, ώστε να αποθαρρύνονται οι θηρευτές του.

Αν και γενικά πιστεύεται πως η συμβολή του στη θερμορρύθμιση είναι αμελητέα, έχουν διατυπωθεί απόψεις σύμφωνα με τις οποίες, η θερμότητα που απελευθερώνεται, όταν παράγεται μηχανικό έργο κατά τη σύσπασή του, συνεισφέρει στη διατήρηση της θερμοκρασίας του σώματός μας, όταν κάνει κρύο.

Η ρυτίδωση του δέρματος: Όταν τοποθετούμε τα χέρια ή τα πόδια μας στο νερό για πολύ ώρα (όπως όταν κάνουμε μπάνιο) παρατηρούμε ότι στο δέρμα της παλάμης και του πέλματος σχηματίζονται ρυτίδες. Αυτό το γνώρισμα, που από τα πρωτεύοντα μόνο εμείς και οι μακάκοι το εκδηλώνουμε, πιστεύεται ότι προσέφερε (όπως τα αυλάκια στα ελαστικά των αυτοκινήτων) καλύτερη πρόσφυση, όποτε κάποιο προγονικό είδος προσπαθούσε να αποσπάσει ένα βρεγμένο φυτό ή να χειριστεί ένα βρεγμένο εργαλείο. Κατά το παρελθόν ήταν διαδεδομένη η άποψη ότι η ρυτίδωση του δέρματος των άκρων, οφειλόταν σε πρόσληψη νερού. Διαπιστώθηκε όμως ότι η συρρίκνωση του δέρματός μας οφείλεται στη σύσπαση των λείων μυών των αγγείων, διότι οι άνθρωποι στους οποίους έχουν πληγεί τα νεύρα των δακτύλων, δεν εκδηλώνουν το γνώρισμα.

Οι φρονιμίτες: Είναι οι 3ο γομφίοι και μπορεί να αναδυθούν, κατά το 16ο με 18ο έτος της ηλικίας μας, ως τα τελευταία δόντια στη μόνιμη οδοντουφυία μας. Ωστόσο σε πολλούς ανθρώπους παραμένουν αφανείς κάτω από τα ούλα, ενώ σε άλλους δεν σχηματίζονται καθόλου. Πιστεύεται ότι τα δόντια αυτά σε ένα προγενέστερο στάδιο της εξέλιξής μας, πριν οι γνάθοι μας γίνουν μικρότεροι, εξυπηρετούσαν τη λείανση των σκληρών φύλλων και του ωμού κρέατος. Όταν όμως η εξέλιξη οδήγησε στην αύξηση του εγκεφαλικού κρανίου, που φιλοξενούσε πλέον ένα μεγαλύτερο εγκέφαλο, το μέγεθος των γνάθων έπρεπε να μικρύνει, με αποτέλεσμα ο διαθέσιμος χώρος για την ανάπτυξη των 3ων γομφίων να περιοριστεί. Στο μεταξύ όμως είχε εκλεπτυνθεί η διατροφή μας, ώστε να μη χρειάζεται τη συνδρομή τους.

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s